Иргэний хэргийн шүүх хуралдааны тов: Хууль зүйн үндэслэл ба практик хэрэгжилт
2015-03-14 17:14:23 | 265Иргэний хэргийн шүүх хуралдааны тов: Хууль зүйн үндэслэл ба практик хэрэгжилт
Монгол Улсын Иргэний хэрэг шүүхээр хянан шийдвэрлэх тухай хууль (Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль) нь иргэний хэргийг хянан шийдвэрлэх журам, шүүх хуралдааны товын тогтолцоог зохицуулдаг. Энэхүү хуулийн 76 дугаар зүйлд шүүх хуралдааны товыг тогтоох, зарлах, хойшлуулах журам, 77 дугаар зүйлд шүүх хуралдааны бэлтгэл ажил, 78 дугаар зүйлд шүүх хуралдааны явцын үндсэн зарчмуудыг нарийвчлан заасан байдаг.
Хууль зүйн үндэслэл ба зохицуулалт
Иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 76.1-д "Шүүх хуралдааны товыг шүүгчийн захирамжаар тогтооно" гэж заажээ. Мөн хуулийн 76.3-д "Шүүх хуралдааны товыг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны оролцогчдод мэдэгдэх ба тухайн өдөр, цагт нь залгуулах үүргийг шүүх хүлээнэ" гэсэн заалт бий. Харин 77.2 дугаар зүйлд "Шүүх хуралдааны бэлтгэл ажлыг хангахад шаардлагатай бүхий л арга хэмжээг авч, хэргийн материалыг бүрэн судлах үүргийг шүүгч хүлээдэг" гэж тусгасан.
Практик хэрэгжилт ба статистик мэдээлэл
Монгол Улсын Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс гаргасан 2020-2025 оны статистик мэдээллээр иргэний хэргийн шүүх хуралдааны дундаж хугацаа 45-60 хоног байна. Тухайлбал, 2023 оны байдлаар нийт хянан шийдвэрлэгдсэн иргэний хэргийн 68% нь анхан шатны шүүхээр 45 хоногийн дотор, 25% нь 60 хоногийн дотор шийдвэрлэгдсэн үзүүлэлт ажиглагджээ. Мөн хүндрэлтэй хэргүүдийн хувьд дундаж хугацаа 90 хоног хүртэл үргэлжилж болзошгүй байдаг.
Товын тогтолцооны онцлог ба бэрхшээлүүд
Шүүх хуралдааны товыг тогтоохдоо хэргийн төвөгтэй байдал, оролцогчдын байршил, нотлох баримт цуглуулах шаардлага зэрэг олон хүчин зүйлийг харгалзан үзнэ. Жишээлбэл, орон нутгийн иргэний хэргийн хувьд шүүх хуралдааны товыг 7-14 хоногийн өмнө зарлах нь түгээмэл байдаг бол Улаанбаатар хотын хэмжээнд 3-5 хоногийн дотор зарлах тохиолдол элбэг.
Шинэчлэл ба олон улсын практиктай харьцуулалт
2025 онд Монгол Улсын шүүхийн шинэчлэлийн хүрээнд "Цахим шүүх" төсөл хэрэгжиж эхэлсэн. Энэ хүрээнд иргэний хэргийн шүүх хуралдааны товыг цахим системээр автоматаар тогтоож, оролцогчдод мессэж, имэйлээр мэдэгдэх систем нэвтэрсэн. Энэ нь процессын түргэн шуурхай байдлыг 30%-иар нэмэгдүүлсэн үзүүлэлттэй байна. Олон улсын практикт Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг орнуудын шүүхүүд иргэний хэргийг дундажаар 30-45 хоногт шийдвэрлэдэг нь Монгол Улсын үзүүлэлттэй харьцуулахад тодорхой ялгаатай байгаа тул цаашид процессын хурдыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Дүгнэлт
Иргэний хэргийг шүүх хуралдааны товын тогтолцоо нь хуулийн нарийвчилсан зохицуулалттай, практик хэрэгжилт нь статистик мэдээллээр баталгаажсан систем юм. Гэвч шүүхийн ачаалал, процессын саатлын асуудлууд шийдвэрлэх шаардлагатай. Цахим шүүхийн системийн нэвтрүүлэлт нь энэ чиглэлд гаргасан чухал алхам бөгөөд цаашид хүний нөөц, технологийн дэвшлийг уялдуулан хөгжүүлэх нь иргэний эрх зүйн хамгааллын үр нөлөөг дээшлүүлэх үндсэн нөхцөл болно.