ТЕНДЕРИЙН УРИЛГЫН ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭСЛЭЛ БА ПРАКТИК ХЭРЭГЖИЛТ

2015-03-04 11:32:18    |   269

---

ТЕНДЕРИЙН УРИЛГЫН ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭСЛЭЛ БА ПРАКТИК ХЭРЭГЖИЛТ

Монгол Улсын төрийн худалдан авалтын системд тендерийн урилга нь өрсөлдөөнт зарчмыг хангах, төсвийн хөрөнгийг үр ашигтай зарцуулах үндсэн механизм юм. Энэхүү механизмын эрх зүйн үндэслэлийг "Төрийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль"-ийн 28-35 дугаар зүйлээр нарийвчлан зохицуулдаг.

ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ҮНДЭС
Хуульд зааснаар тендерийн урилгыг нийтэд зарлах үүрэгтэй. Ялангуяа 50 сая төгрөгөөс дээш үнийн дүнтэй худалдан авалтуудын урилгыг улсын хэмжээнд тархах хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нийтлэх ёстой. Мөн Төрийн худалдан авах ажиллагааны газрын цахим системд байршуулах замаар ил тод байдлыг хангадаг. 2024 оны байдлаар нийт тендерийн 82% нь цахим системээр дамжин хэрэгжсэн статистик байна.

СТАТИСТИК ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД
Сүүлийн таван жилийн худалдан авалтын тайланд дурдсанаар:

• Жилд дунджаар 15,000-18,000 тендер зарлагддаг
• Төрийн худалдан авалтын нийт дүн 2020-2024 онд 3.2 их наяд төгрөгт хүрсэн
• 2023 онд 18.7% -ийн хэмнэлт гаргасан нь дундаж түвшингээс өндөр үзүүлэлт
• Эмнэлгийн тоног төхөөрөмж, зам барилгын төслүүдэд хамгийн их өрсөлдөөн ажиглагддаг

ТӨРИЙН БОДЛОГЫН ӨӨРЧЛӨЛТҮҮД
Засгийн газрын 2023 оны 346 дугаар тогтоолоор цахим тендерийн системд шилжих үе шаттай арга хэмжээ авсан. Үүний үр дүнд 2024 онд тендерийн баримт бичгийн алдаа 40% буурсан байна. Мөн "Ил тод байдал" төслийн хүрээнд олон улсын аудитын байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, гадаадын хөрөнгө оруулалттай төслүүдийн тендерийн үнэлгээний шинэ стандарт нэвтрүүлэв.

ПРАКТИК СОРИЛТУУД
Тухайлбал, 2024 онд нийслэл хотын зам засварын төсөлд "шудрага бус өрсөлдөөн" гэх гомдол ирсэн. Шалгалтаар тендерийн материалд тавигдах шаардлагыг хэт нарийвчилсан техникийн үзүүлэлтээр хязгаарласан нь өрсөлдөөнийг хязгаарласан нь тогтоогджээ. Үүнээс улбаалан Худалдан авах ажиллагааны газраас "шаардлагын стандартчиллын удирдамж"-ийг шинэчилсэн байна.

ОЛОН УЛСЫН ХАРЬЦУУЛАЛТ
Дэлхийн банкны 2025 оны судалгаагаар Монгол Улсын тендерийн системийн цахимжилтын түвшин Зүүн Азидаа дээгүүр үзүүлэлттэй байна. Тайланд дурдсанаар, цахим системийн ашиглалт нь авлигын эрсдэлийг 30-40% бууруулж, иргэдэд нээлттэй мэдээллийн санг бий болгосон. Гэхдээ хөдөө орон нутагт интернет хүртээмж муу байгаа нь зарим бүс нутагт сорилт хэвээр байна.

ИРЭЭДҮЙН ЧИГ ХАНДЛАГА
2025 оноос эхлэн төрийн худалдан авалтад "ногоон худалдан авалт"-ын зарчим нэвтрүүлэхээр ажиллаж байна. Энэ хүрээнд эрчим хүчний хэмнэлттэй технологи, дахин боловсруулсан материалын хэрэглээг дэмжих нэмэлт заалтууд хуульд тусгагдаж байгаа. Мөн хиймэл оюун ухааныг ашиглан тендерийн үнэлгээг илүү нарийвчлалтай болгох туршилтын төсөл хэрэгжүүлж байна.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.

ДҮГНЭЛТ
Тендерийн урилга нь төрийн үйл ажиллагааны ил тод байдал, үр ашиг, шударга өрсөлдөөнийг хангах чухал механизм юм. Сүүлийн жилүүдэд хийсэн хууль эрх зүйн шинэчлэл, цахим системийн нэвтрүүлэлтийн үр дүнд системийн үр ашгийг нэмэгдүүлж, сорилтуудыг даван туулах чиглэлд тодорхой ахиц гарч байна. Цаашид технологийн дэвшлийг улам идэвхтэй нэвтрүүлэх, хүний нөөцийн чадавхыг сайжруулах замаар системийн үр ашгийг улам бүр дээшлүүлэх шаардлагатай байна.