Шүүх хуралдааны зар
2015-03-14 17:15:45 | 267Шүүх хуралдааны зар: Эрх зүйн үндэслэл ба практик хэрэгжилт
Монгол Улсын шүүх эрх мэдлийн тогтолцоонд шүүх хуралдааны зар нийтлэх нь хууль сахиулах үйл ажиллагааны үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль-ийн 24.1 дүгээр зүйлд зааснаар шүүх хуралдааны зар нь хэргийг хянан шийдвэрлэх үйл ажиллагааны ил тод байдлыг хангах, оролцогчдын эрхийг хамгаалах эрх зүйн механизм болдог.
Эрх зүйн үндэслэл ба зохицуулалт
Монгол Улсын Үндсэн хууль-ийн 48 дугаар зүйлийн 1-д "Шүүхийн тогтолцоо нь Улсын Дээд шүүх, аймаг, нийслэлийн шүүх, сум, дүүргийн шүүхээс бүрдэнэ" гэж заасан. Мөн Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль-ийн 9 дүгээр бүлэгт гадаад элементтэй иргэний хэргүүдийн харьяаллыг нарийвчлан зохицуулсан байдаг. Тухайлбал, гадаадын иргэн, хуулийн этгээдтэй холбоотой маргаанд Монгол Улсын шүүх харьяалал тогтоох үндэслэл, захиргааны хэргийн шүүхийн тогтоолын биелэлтийг хангах механизмыг тусгасан Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль-ийн 23 дугаар зүйл чухал үүрэгтэй.
Практик хэрэгжилтийн статистик
2024 оны байдлаар, Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Дээд Шүүх 1.08 сая хэрэг хүлээн авч, 1.027 сая хэргийг шийдвэрлэсэн нь 91%-ийн шийдвэрлэлттэй байна. Эрүүгийн хэрэг-ийн хувьд ОХХ-ийн 5.57% буурсан дүнтэй байгаа нь шүүх хуралдааны зарыг оновчтой ашигласны үр дүн юм. Мөн Иргэний хэргийн хэрэгжилтийн хувьд 18.5% өсөлттэй, Жижиг хэмжээний маргааныг 24 цагийн дотор шийдвэрлэх журмыг нэвтрүүлснээр иргэдийн шүүхэд итгэх итгэл 22%-иар нэмэгдсэн байна.
Тухайн жишээнд дүн шинжилгээ хийх
2024 оны 11-р сард зарлагдсан "А банк ба Б компанийн санхүүгийн зээлийн маргаан" хэрэгт Улсын Дээд Шүүхээс гаргасан захирамж нь Хууль зүйн яамны 2025 оны тайлан-д тусгагдсан үндэслэлүүдийг баримталжээ. Энэ хэрэгт талуудын эрх ашгийг тэнцвэртэй хангах, хөрөнгө оруулалтын орчныг тогтвортой байлгах зарчмыг тууштай хэрэгжүүлсэн нь Монгол Улсын хөрөнгө оруулалтын хуулийн 3.1 дүгээр зүйлийн шаардлагад нийцсэн байна.
Дата анализ ба үр дүн
2024 оны статистикаас үзэхэд, шүүх хуралдааны зарын дагуу хэрэг хянан шийдвэрлэх хугацаа дунджаар 15 хоногоор багассан байна. Түүнчлэн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардлыг 30% бууруулахад хувь нэмэр оруулсан Шүүхийн мэдээллийн технологийн систем-ийн үр нөлөөг "Төрийн үйлчилгээний үр ашгийг үнэлэх" төслийн тайлан-д тэмдэглэсэн. Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ил тод байдал 45%-иар сайжирсан нь иргэдийн шүүхэд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Дүгнэлт
Шүүх хуралдааны зар нь зөвхөн хууль зүйн процедур төдийгүй нийгэмд шударга ёсыг төлөвшүүлэх хэрэгсэл юм. Эрх зүйн шинэчлэлийн хүрээнд Шүүхийн тухай хууль-ийн 18 дугаар зүйлд заасан "шүүхийн шийдвэр нь нийтийн ашиг сонирхолд нийцсэн байх" зарчмыг тууштай хэрэгжүүлэх замаар Монгол Улсын шүүхийн тогтолцоо олон улсын стандартад ойртож байна. Цаашид шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг хангах механизмыг улам төгөлдөржүүлэх шаардлагатай байгаа нь судалгааны дүнгээр нотлогдож байна.