хэргийг хэрэгсэхгүй болгох
2015-03-04 09:50:59 | 267хэргийг хэрэгсэхгүй болгох тухай хууль зүйн үндэслэл ба практик хэрэгжилт
Монгол Улсын эрүүгийн процессийн хууль тогтоомжид хэргийг хэрэгсэхгүй болгох механизм нь хууль сахиулах байгууллагуудын үйл ажиллагааны үндсэн зарчмуудын нэг болдог. Энэхүү механизмын эрх зүйн үндэслэлийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль-ийн 24.1.5-24.1.6 дугаар зүйлд нарийвчлан зохицуулсан байдаг. Тухайлбал, анхан шатны гэмт хэрэг үйлдсэн, сайн дураараа хэргээ илчилсэн, учруулсан хохирлоо бүрэн нөхөн төлсөн тохиолдолд, эсхүл гэмт хэргийн шинж чанар үгүй болсон, үйлдэгч нийгэмд аюулгүй болсон нөхцөлд хэргийг хэрэгсэхгүй болгох боломжтой.
Практик хэрэгжилтийн хувьд, Монгол Улсын шүүхийн практикт уг механизмыг хэрэглэхдээ хэд хэдэн чухал шалгуурыг баримталдаг. Юуны түрүүнд, хэргийг хэрэгсэхгүй болгох нь зөвхөн эрүүгийн хэргийг үүсгэсэн шатандаа буюу мөрдөн шалгах үйл ажиллагааны явцад хэрэглэгдэх бөгөөд шүүхийн шатанд шилжсэн хэргийг энэ үндэслэлээр хаахад тодорхой хязгаарлалтууд үйлчилдэг. Хуульд заасан "нийгэмд аюулгүй болсон" гэх ойлголт нь тухайн этгээдийн зан үйлийн тогтвортой эерэг өөрчлөлтийг нотлох баримтаар баталгаажуулахыг шаарддаг.
Сүүлийн жилүүдийн статистик мэдээнээс үзэхэд, Монгол Улсын прокурорын байгууллагаас 2020-2025 онд хэрэгсэхгүй болгосон хэргийн тоо жил бүр тогтвортой байна. Тухайлбал, хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн анх удаагийн гэмт этгээдэд холбогдох хэргүүдэд энэхүү механизм түгээмэл хэрэглэгдэж байна. Мөн хохирогчтай эвлэрсэн, хохирлоо нөхөн төлсөн тохиолдлуудад хэргийг хэрэгсэхгүй болгох нь гэмт хэргийн эргэлтийг бууруулах, нийгмийн зөрчлийг шийдвэрлэхэд чухал ач холбогдолтой.
Хэргийг хэрэгсэхгүй болгох механизмын практик хэрэгжилтийг тодотгох нэгэн жишээ нь "Хэргийг хэрэгсэхгүй болгох тухай прокурорын тогтоол"-ын хэрэгжилт юм. Прокурорын байгууллагаас гаргасан уг тогтоол нь мөрдөн байцаалтын явцад илэрсэн нотлох баримтын хүрээнд гаргасан эрх зүйн дүгнэлт бөгөөд үүнийг хүлээн зөвшөөрөх эсэх асуудал нь тухайн хэргийн онцлогтой шууд холбоотой. Хэргийн оролцогчид уг тогтоолтой санал нийлэхгүй тохиолдолд дээд шатны прокурорт гомдол гаргах эрхтэй байдаг.
Олон улсын практиктай харьцуулахад, Монгол Улсын хэрэгсэхгүй болгох механизм нь хүний эрхийг дээдлэх, гэм буруугүйд тооцох зарчмуудтай нягт уялдаатай. Тухайлбал, хэргийг хэрэгсэхгүй болгох нь тухайн иргэний цаашдын ажил эрхлэх, нийгмийн харилцаанд оролцох эрхийг хамгаалах үүднээс түүний эрүүгийн хэрэгт холбогдсон түүхийг архивт үлдээхгүй байх практикийг баримталдаг.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Эцэст нь тэмдэглэхэд, хэргийг хэрэгсэхгүй болгох институц нь зөвхөн хууль сахиулах байгууллагын эрх мэдлийг хязгаарлах бус, харин ч эрх зүйн оновчтой шийдвэр гаргах, иргэдийн эрхийг хамгаалах, нийгмийн зөрчлийг дахин үүсэхээс сэргийлэхэд чиглэсэн чухал механизм юм. Энэ механизмын зөв зохистой хэрэгжилт нь Монгол Улсын эрүүгийн шүүхийн тогтолцооны шинэчлэлийн чухал хэсэг болон үнэлэгдэж байна.