П.Өлзийжаргалын ажиллаж байсан байдлыг тогтоох
2015-03-04 09:46:37 | 254Ажиллаж байсан байдлыг тогтоох тухай судалгаа
Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 3.1.3-т зааснаар "Хөдөлмөрийн гэрээ" гэдэг нь ажилтан ажил олгогчийн тогтоосон дотоод журмын дагуу тодорхой ажил гүйцэтгэх, ажил олгогч нь ажлын үр дүнг үндэслэн цалин олгох, хоёр талын эрх үүргийг тодорхойлсон харилцааг хэлнэ. Энэ хуулийн 1.1-д зааснаар хөдөлмөрийн харилцааны үндсэн зарчим нь ажилтан, ажил олгогчийн тэгш байдал, хөдөлмөрийн эрхийн хамгаалалт юм.
2025 оны II улирлын статистик мэдээллээр Монгол Улсын 15 ба түүнээс дээш насны хүн амын хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшин 61.9% (1.5 сая), ажил эрхлэлтийн түвшин 95.5% (1.43 сая), ажилгүйдлийн түвшин 4.5% (67 мянга) байна. Үүнээс харахад хөдөлмөрийн зах зээлийн идэвхтэй оролцогчдын 95% нь ажил эрхэлж байгаа хэдий ч 4.5% нь албан ёсоор ажилгүй байгаа ч бодит ажил эрхлэлтийн статистик нь ажиллах хүчний идэвхтэй оролцоог илэрхийлнэ.
Хөдөлмөрийн харилцааг тогтоох бодит жишээг "Жү вс. Худалдааны компани"-ийн хэрэгт ажиглавал, ажилтан Жү 2018-2021 онд тус компанид борлуулалтын ажил хийсэн ч бичгээр хөдөлмөрийн гэрээ байгуулаагүй байв. Гэсэн хэдий ч цаг бүртгэлийн систем, хууль ёсны төлөөлөгчийн баримт, ажлаас гарах гэрчилгээ зэрэг нотлох баримтуудаар Хөх хотын дунд шатны шүүх нь бодит хөдөлмөрийн харилцаа үүссэн гэж үзэн, компаниас цалин, хохирол төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн. Энэ хэрэгт хөдөлмөрийн харилцааг батлахын тулд хөдөлмөрийн захиалга, цалингийн баримт, хяналтын системийн мэдээлэл зэрэг объектив нотолгоо чухал үүрэгтэй.
Өвөрмонголын "Нийгмийн даатгалын төлөлтийн баталгаажуулалт" тухай 2025 оны дүрэмд зааснаар ажил олгогч нь ажилтнуудын бодит цалин хөлсний мэдээллийг цахим хэлбэрээр бүртгэх үүрэгтэй. Жишээлбэл, "Ма вс. Эмийн сангийн сүлжээ" компанийн хэрэгт ажилтан Ма-гийн 2021 оны 3-5 сарын цалин 1600-1462.52 юань байсан нь хөдөлмөрийн гэрээ байгуулаагүй ч бодит ажиллах хүчний харилцааг илтгэж, шүүхээс хөдөлмөрийн гэрээний хоёр дахин цалингийн зөрүүг 19800 юаниар олгуулахаар шийдвэрлэсэн.
Хөдөлмөрийн харилцааг тогтоох үндэслэлд Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 16.3-т "Хөдөлмөрийн эрх чөлөө"-г баталгаажуулсан байдаг. Мөн Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 7.1-д "Хөдөлмөрийн харилцаанд ялгаварлан гадуурхах, хязгаарлах, давуу байдал олгохыг хориглоно" гэж заасан. Үүний зэрэгцээ "Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай" хуулийн 12.1-д ажил олгогч нь аюулгүй ажлын орчин хангах, хувийн хамгаалах хэрэгсэл олгох үүрэгтэй.
Хөдөлмөрийн харилцааг тогтоох механизмд Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны 2025 оны тайланд дурдсанаар цахим системээр цалин, цагийн бүртгэлийг бүртгэх, хөдөлмөрийн гэрээний цахим хувилбар нэвтрүүлэх нь нотлох баримтын аюулгүй байдлыг хангахад чухал үүрэгтэй. Үүнтэй уялдуулан Өвөрмонголын "Хөдөлмөр эрхлэгчдийн эрхийг хамгаалах 10 жишээ" (2025) сургалтын материалд цалингийн зөрүү, ажил хаасан үеийн эрх зэрэг бодит асуудлуудад дүн шинжилгээ хийсэн.
Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Энэ судалгааны зорилго нь хууль ёсны баримт бичиг, статистик мэдээлэлд тулгуурлан хөдөлмөрийн харилцааг тодорхойлох механизмыг системчлэхэд оршино. Хөдөлмөрийн харилцааг тогтоох үйл явцад хөдөлмөрийн гэрээ, цагийн бүртгэл, цалингийн систем зэрэг объектив нотолгоог төвд нь тавихын зэрэгцээ Үндсэн хууль, Хөдөлмөрийн тухай хууль зэрэг эрх зүйн актуудад суурилах нь чухал. Цаашид цахим хяналтын системийг сайжруулж, хөдөлмөрийн харилцааны нотолгоог цахим хэлбэрээр баталгаажуулснаар маргааныг шуурхай шийдвэрлэх боломжтой.