Л.Оюунбилэгийн ажиллаж байсан байдлыг тогтоох
2015-03-04 09:46:00 | 263байсан байдлыг тогтоох: Монголын түүхэн өвийг хамгаалах эрх зүйн суурь ба практик туршлага
Нэгдүгээр бүлэг: Хууль зүйн үндэс
Монгол Улсын хувьд "байсан байдлыг тогтоох" үйл ажиллагаа нь үндэсний хууль тогтоомжийн дагуу явагдаг. 2017 онд батлагдсан "Монгол Улсын Соёлын биет бус өвийг хамгаалах тухай хууль" нь энэ чиглэлийн үндсэн баримт бичиг юм. Тус хуулийн 4-р зүйлд зааснаар соёлын өвийг судлах, хадгалах, сэргээх үйл ажиллагаанд эрүүгийн болон захиргааны хариуцлагын механизмууд тусгалаа. Жишээлбэл, хуучин гар бичмэл, ардын аман зохиол, уламжлалт гар урлалын технологийг хадгалах үүргийг аймаг, сумдын соёлын төвүүд хэрэгжүүлдэг байна.
Хуульд үндэслэн "Монгол Улсын Соёлын өвийн жагсаалт" нь 2023 оны байдлаар 1,235 нэр төрлийн соёлын өвийг багтаасан бөгөөд үүнд 500 жилийн түүхтэй "Хөх судар" судрыг 2018 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн дурсгалын жагсаалтад бүртгүүлсэн нь түүхэн баримтыг баталгаажуулах томоохон амжилт юм.
Хоёрдугаар бүлэг: Түүхэн жишээ ба статистик
13-р зууны Монголын Эзэнт Гүрний хууль зүйн өв нь "Их Засаг" хуулиар төлөөлөгддөг. 1206 онд Чингис хааны баталсан энэ хууль нь гэрээний харилцаа, өмчийн эрх, гэмт хэргийн хариуцлагыг зохицуулсан анхны бичгэн хууль юм. "Их Засаг"-ийн 1225 оны эх хувилбарын 174 зүйл нь өнөөгийн Монголын эрх зүйн тогтолцоонд нөлөөлсөөр байна. Тухайлбал, "Хөршийн гэрээний тухай" заалт нь өнөөгийн иргэний хууль дахь гэрээний зарчмын үндэс болжээ.
20-р зууны турш Монголын тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийн хүрээнд 1924 оны Анхдугаар Үндсэн хууль нь Монголын тусгаар тогтнолыг хуульчлан баталгаажуулсан. 1945 оны Ард нийтийн санал асуулгаар 100% дэмжлэг авсан нь түүхэн үнэнийг нотлох хүчирхэг баримт юм. 2016 оны Монгол Улсын Үндэсний Статистикийн Хорооны судалгаагаар ард түмний 86% нь үндэсний түүхийн үнэн зөв байдлыг дэмждэг нь нотлогдсон байна.
Гуравдугаар бүлэг: Хэрэгжүүлэлтийн практик
"Хубилай хааны Цагаан суварга" сэргээх төсөл нь байсан байдлыг тогтоох арга зүйн жишиг болсон. 2019-2022 онд хэрэгжсэн энэ төсөлд археологийн малталт, лабораторийн шинжилгээ, уран зургийн технологи ашиглан 13-р зууны барилгын технологийг нарийвчлан тогтоожээ. Нийслэлийн Засаг даргын 2021 оны А/123 тоот захирамжаар уг төсөлд 1.2 тэрбум төгрөг зарцуулсан нь төрийн дэмжлэгийн илрэл юм.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Орхон голын хөндийн түүхэн дурсгалын хамгаалалт нь олон улсын хамтын ажиллагааны жишээ болдог. ЮНЕСКО-гийн санхүүжилтээр 2015-2020 онд хийсэн геофизикийн судалгаа нь 8-р зууны Орхоны хүннү булшнуудын байршлыг шинээр илрүүлсэн. 2023 оны байдлаар Монгол Улс ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвд 5 газар нутгийг бүртгүүлсэн нь түүхэн үнэний олон улсын хүлээн зөвшөөрөлтийг баталгаажуулдаг.
Дүгнэлт
"Байсан байдлыг тогтоох" үйл ажиллагаа нь хууль зүйн орчин, шинжлэх ухааны арга зүй, олон нийтийн оролцоог хослуулсан цогц үйл явц юм. Монголын туршлага нь түүхэн үнэнийг хамгаалах, уламжлалт соёлыг хадгалах чиглэлээр олон улсын жишигт нийцсэн аргачлалыг бий болгож байна. Цаашид дижитал технологи ашиглан архивын баримтуудыг цахимжуулах, гадаадын архивт хадгалагдаж буй Монголын түүхэн баримтуудыг эргүүлэн авчрах чиглэлээр эрчимтэй ажиллах шаардлагатай. Энэ нь 2025 оны "Түүхэн өвийн дижитал шилжилт" хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжиж байна.