Д.Отгонтөмөрийн ажиллаж байсан байдлыг тогтоож

2015-03-04 09:47:29    |   249

---

2021 оны Монгол Улсын Хөдөлмөр эрхлэлтийн байдалд хийсэн судалгаа

Оршил
2021 оны байдлаар Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 43.9 тэрбум ам.долларт хүрч, 6.3%-ийн өсөлттэй байна. Нийт хүн ам 3.4 сая, ажилгүйдлийн түвшин 8.8% байсан нь эдийн засгийн сэргэлтийн үеийг илтгэж байна. Энэ судалгаанд Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль, Нийгмийн даатгалын тухай хууль зэрэг эрх зүйн актуудыг үндэслэн, албан ёсны статистик мэдээллийг ашиглан 2021 оны хөдөлмөр эрхлэлтийн онцлогийг судална.

Нэгдүгээр бүлэг: Хөдөлмөрийн эрх зүйн орчин
2021 оны 7-р сарын 2-ны өдөр баталсан Хөдөлмөрийн тухай хууль 2022 оны 1-р сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн. Тус хуулийн 13 бүлэгт ажлын байр, цалин хөлс, хөдөлмөрийн нөхцөл, аюулгүй байдал зэрэг асуудлыг нарийвчлан зохицуулсан байдаг. Тухайлбал:

• Хөдөлмөрийн гэрээг бичгээр байгуулах, хугацаатай/хугацаагүй гэсэн ангиллыг хуульчилсан (Зүйл 4.1)
• Долоо хоногт 40 цагийн ажлын долоо хоногийг тогтоож, илүү цагийн хязгаарыг өдөрт 4 цаг хүртэл хязгаарласан (Зүйл 71)
• Цалин хөлсийг цаг, өдөр, ажлын үр дүнгээр тооцох боломжийг хуульчилсан (Зүйл 85)
• Ажилтанд жилд 21 ажлын өдрийн үндсэн амралт олгохоор заасан (Зүйл 106)

Хоёрдугаар бүлэг: Хөдөлмөр эрхлэлтийн статистик
Монгол Улсын Статистикийн хорооны мэдээллээр 2021 оны жилийн дунджаар:

• Хөдөлмөр эрхлэгчдийн тоо 1.17 сая хүрсэн нь нийт хүн амын 34.3%-ийг эзэлж байна
• Дундаж сарын цалин 1.279 сая төгрөг (худалдан авах чадвараар 2,755 юаньтай тэнцэнэ)
• Ажиллагсдын цалингийн харьцаанд уул уурхайн салбар тэргүүлж, ажилтан бүрт 1.849 сая төгрөг олгожээ
• Төрийн өмчит аж ахуйн нэгжид 1.679 сая төгрөг, хувийн хэвшилд 999.6 мянган төгрөг тус тус хүрсэн байна

Гуравдугаар бүлэг: Нийгмийн хамгааллын бодлого
2021 оны Нийгмийн даатгалын тухай хуульд оруулсан нэмэлт өөрчлөлтөөр:

• Ажил олгогчийн нийгмийн даатгалын шимтгэлийн дээд хязгаарыг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээний 10 дахин болгож тогтоов
• Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжүүдийг нийгмийн даатгалын шимтгэлээс чөлөөлөхөөр заасан
• Цалингийн бус орлого (хоол, тээврийн хөнгөлөлт гэх мэт)-ыг шимтгэл тооцох хүрээнээс хасах нөхцөл бүрдүүлсэн

Дүгнэлт
2021 оны байдлаар Монгол Улсын хөдөлмөр эрхлэлт нь эрх зүйн орчин, эдийн засгийн өсөлттэй уялдан хөгжиж байна. Гэвч хөдөлмөр эрхлэгчдийн тоо хүн амын гуравны нэгд ч хүрэхгүй байгаа нь хөдөлмөрийн зах зээлийн бүтэцтэй холбоотой. Цаашид ажлын байрыг төрөлжүүлэх, мэргэжлийн сургалтыг сайжруулах, нийгмийн хамгааллын тогтолцоог бэхжүүлэх шаардлагатай. Хөдөлмөрийн тухай хуульд тусгасан ажлын байрны эрүүл аюулгүй орчин, тэгш боломжийг хангах механизмыг бодит ажил хэрэг болгох нь эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн тулгуур болно.

Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.

Ашигласан эх сурвалж

1. Монгол Улсын Хөдөлмөрийн тухай хууль (2021 оны 7-р сарын 2)
2. Монгол Улсын Статистикийн хорооны 2021 оны нийгэм эдийн засгийн үзүүлэлтүүд
3. Нийгмийн даатгалын тухай хууль (2021 оны өөрчлөлт)
4. Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны эдийн засгийн хамтын ажиллагааны тайлан