Шүүх хуралдааны зар ба мал аж ахуйн хөгжлийн тулгуур дүрэм
2015-03-04 09:20:31 | 266Шүүх хуралдааны зар ба мал аж ахуйн хөгжлийн тулгуур дүрэм
Монгол Улсын мал аж ахуй нь уламжлалт нүүдлийн хэв маягийг хадгалж буй цөөн орны нэг билээ. 2025 оны байдлаар Архангай аймгийн хэмжээнд малын тоо толгой 1.2 саяд хүрсэн бөгөөд үүнээс хонин сүрэг 41.9%, ямаа 38.4%-ийг тус тус эзэлж байна. "Өвөр Монголын бэлчээрийн тэнцвэр ба хориглох, амраах дүрэм"-ийн 8 дугаар зүйлд заасан бэлчээрийн тэнцвэрийг хангах зорилгоор сумын түвшинд жил бүрийн хавар 45 хоногийн амралтыг мөрдөж байна.
Тус дүрмийн 17 дугаар зүйлд "бэлчээр ашиглагч нь бэлчээрийн тэнцвэрийг хангах, хориглох бүсэд өвөлжөөгүй байх үүрэгтэй" гэж заасан байдаг. Жишээлбэл, Ховд аймгийн Дарви суманд 2024 онд 378 "Садумон" үүлдрийн хургыг 90 хоногт 50 кг хүртэл таргалуулах технологи нэвтрүүлснээр нэг толгойноос 120-180 юанийн нэмэлт орлого олсон тохиолдол байна.
Шүүх хуралдааны үйл ажиллагаанд "Өвөр Монголын захиргааны торгуулийн сонсголын журам"-ын дагуу хэрэг хянан хэлэлцэх үйл явц хэрэгждэг. Тухайлбал, захиргааны шийдвэр гаргахаас өмнө тухайн этгээд сонсгол хүсэх эрхтэй бөгөөд сонсголын өдрөөс 7 хоногийн өмнө мэдэгдэх, нотлох баримт гаргах, мэтгэлцэх эрхийг хуулиар хамгаалдаг. Баянхонгор аймгийн Галуут суманд 2025 онд хэрэгжүүлсэн "Малчдын хоршоо" төслийн хүрээнд 55 өрхийн мал сүргийг эрчимжүүлэхэд туслах сонсголын механизмыг ашигласан нь бэлчээрийн ачааллыг 30%-иар бууруулсан үзүүлэлт юм.
"Архижсан газрын хориглох бүсийг таван жил тутамд дахин тогтоох" тухай 12 дугаар зүйлийн хэрэгжилтэд малын тоо толгойн өсөлтийг тэнцвэржүүлэхэд ашигладаг. Архангай аймгийн Эрдэнэбулган суманд 2025 онд 3.4 сая толгой малын хөдөлгөөнийг зохицуулсан нь бэлчээрийн даацын хэмжээнд нийцсэн жишиг болсон. Мөн "цахим бэлчээр менежмент" систем нэвтрүүлснээр Өвөрхангай аймагт бэлчээрийн хамгаалалтын хувь 60% хүрсэн байна.
Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Хятадын Өвөр Монголын өөртөө засах орны Дээд шүүхийн туршлагаас үзэхэд, мал аж ахуйн маргаанд сонсголын механизмыг нэвтрүүлснээр "бэлчээр хамгаалах тусгай сан"-гийн хөрөнгө олголтыг ил тод болгож, өргөдөл гаргагчийн эрх ашгийг хамгаалж чадаж байна. Тухайлбал, Баян-Өлгий аймагт 2024 онд "Садумон" үүлдрийн 300 бух зарж, 5 сумын 55 өрхийн амьжиргааг дээшлүүлсэн төсөл нь "сургалт-үйлдвэрлэл-борлуулалт" гинжин хэлхээний үлгэр жишээ болсон.
Энэ бүхэн нь мал аж ахуйн салбарын хөгжилд хууль ёсны механизмыг хослуулан, экологийн тэнцвэрийг хадгалах загвар болохыг нотлож байна. Монгол Улсын хувьд мал аж ахуйн салбарын хууль эрх зүйн орчинг сайжруулж, шүүхийн сонсголын үйл ажиллагааг оновчтой ашиглах нь уламжлалт үйлдвэрлэлээ орчин үеийн шалгуурт нийцүүлэх түлхүүр болох юм.