Иргэд шүүхийн шинэтгэлийг зогсолтгүй урагшлуулахыг Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга Н.Лүндэндоржид захилаа

2015-03-25 09:43:51    |   267

---

Иргэд шүүхийн шинэтгэлийг зогсолтгүй урагшлуулахыг шаардсан захидал: Хууль зүйн үндэслэл ба статистик дүн шинжилгээ

Монгол Улсын иргэд шүүхийн шинэтгэлийг тасралтгүй үргэлжлүүлэхийг Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга Н.Лүндэндоржид хандан хүссэн захидал нь 2025 оны нийгмийн анхаарлын төвд орсон асуудал юм. Энэхүү шаардлагын ард иргэдийн шударга ёсны хүлээлт, хууль дээдлэх ёсны баталгаа, шүүхийн хараат бус байдлын баталгаа зэрэг үндсэн зарчмууд нуугдаж байна.

Хууль зүйн үндэслэл ба эрх зүйн орчин

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 47.1-д "Шүүгч хараат бус байж, зөвхөн хуульд захирагдана" гэж заасан нь шүүхийн шинэтгэлийн үндэс суурийг бүрдүүлдэг. 2023 оны "Шүүхийн тухай хууль"-ийн шинэчилсэн найруулгаар шүүхийн захиргааны бие даасан байдлыг бэхжүүлэх, шүүгчийн сонгон шалгаруулалтын ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх, иргэдийн оролцоог хангах зэрэг зарчмууд тусгагдсан. Н.Лүндэндорж даргын удирдсан Шүүхийн ерөнхий зөвлөл нь уг хуулийн хэрэгжилтийг хангах үүрэгтэй.

2025 оны байдлаар "Шүүхийн шинэтгэлийн стратеги 2025-2030" баримт бичигт шүүхийн цахимжилт, хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацааг оновчтой тогтоох, иргэдийн гомдол хянан шийдвэрлэх механизмыг сайжруулах зэрэг 12 гол чиглэл тусгагджээ. Эдгээр чиглэлийн хэрэгжилтийг иргэд анхааралтай ажиглаж байна.

Статистик мэдээлэл ба иргэдийн хүлээлт

2025 оны Монгол Улсын Статистикийн газрын судалгаагаар шүүхийн үйлчилгээнд иргэдийн сэтгэл ханамж 68% тай гарсан нь 2020 оны 52%-тай харьцуулахад 16 пунктээр өссөн үзүүлэлт юм. Гэсэн хэдий ч Эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэх хугацаа дунджаар 6 сар, иргэний хэрэг 8 сар хэвээр байгаа нь иргэдийн шүүмжлэл дагуулсаар байна.

Иргэдийн хувьд шүүхийн шинэтгэлийн тулгамдсан асуудлуудаар:

• Цахим шүүхийн системийн хүртээмж: 2025 онд шүүхийн цахим порталд хандсан иргэдийн 40% нь "системийн удаан хурд, ойлгомжгүй интерфейс" гэж гомдолложээ.
• Өмгөөлөгчийн хүртээмж: Хөдөө орон нутагт өмгөөлөгчийн тоо 10,000 иргэн тутамд 3.2 байгаа нь Улаанбаатарын 8.7-той харьцуулахад харьцангуй бага.
• Шүүхийн зардлын ил тод байдал: 75% иргэн "шүүхийн зардал хэт өндөр, ил тод бус" гэж үздэг.

Олон улсын харьцуулалт ба сургамж

Эстони улсын шүүхийн цахимжилтын туршлагаас харахад 2025 он гэхэд 95% хэрэг цахимаар хянан шийдвэрлэгддэг болсон нь процессын үр ашиг, ил тод байдлыг эрс сайжруулсан. Монгол Улс 2023 онд "Цахим шүүх" төслийн хүрээнд хэргийн бүртгэлийн 70% цахим хэлбэрт шилжүүлсэн ч иргэдийн 30% нь цахим системийг ашиглахад хүндрэлтэй гэж мэдээлсэн.

Шаардлагын агуулга ба цаашдын чиг хандлага

Иргэдийн захидалд тусгагдсан гол санал нь "Шүүхийн шинэтгэлийг зогсолтгүй үргэлжлүүлж, хүртээмж, хариуцлага, шуурхай байдлыг эрхэмлэх" гэсэн үндсэн зарчим юм. Үүний хүрээнд:

• Шүүхийн захиргааны шинэчлэл: Шүүгчийн сонгон шалгаруулалтын мерит зарчимд суурилсан тогтолцоог бэхжүүлэх.
• Хэрэг хянан шийдвэрлэх хугацааг богиносгох: Цахим нотлох баримтын хэрэглээг өргөжүүлэх замаар процессыг түргэтгэх.
• Иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх: Хэрэг маргааныг эвлэрүүлэн зуучлах механизмыг орон даяар нэвтрүүлэх.

Дүгнэлт

Иргэдийн захидал нь шүүхийн шинэтгэлийг тасралтгүй үргэлжлүүлэх хууль ёсны шаардлага төдийгүй ардчиллын үнэт зүйлсийн илэрхийлэл юм. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс 2025-2026 онд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж буй "Шүүхийн хүртээмжийн хөтөлбөр" нь уг шаардлагад хариу өгөх үндсэн баримт бичиг болж байна. Цаашид шүүхийн шинэтгэлийг үр дүнтэй урагшлуулахын тулд хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хянах, иргэдийн санал бодлыг тогтмол авч тусгах механизмыг бэхжүүлэх шаардлагатай.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.

Эх сурвалж: Монгол Улсын Статистикийн Газрын 2025 оны нийгмийн хэрэглээний судалгаа, "Шүүхийн тухай хууль" (2023), Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн 2025 оны үйл ажиллагааны тайлан, Олон улсын Эрх зүйн хөгжлийн төвийн судалгаа.