Б.Батзориг: Хэргийн гэрчүүд Тахарын хамгаалалт их хүсдэг боллоо
2015-03-16 11:04:45 | 256Б.Батзориг: Хэргийн гэрчүүд Тахарын хамгаалалт их хүсдэг боллоо
Монгол Улсын хууль сахиулах салбарт сүүлийн жилүүдэд гэрчийн хамгаалалтын асуудал нэн тулгамдаж буйг Б.Батзориг агсны хэрэг илтгэж байна. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 24.1.5-24.1.6 дугаар зүйлд зааснаар гэмт хэргийн гэрчийг хамгаалах үндэслэл нь "гэмт хэрэг үйлдэгдсэн нөхцөл байдалд нотлох баримтаар тогтоогдсон" болон "гэрчийн амь нас, эрүүл мэндэд бодитой аюул заналхийлж байгаа" тохиолдолд хамаардаг. Гэвч практикт эдгээр заалтыг хэрэгжүүлэхэд тулгардаг бэрхшээлүүдийг Б.Батзориг агсны хэрэг тод харуулав.
2025 оны байдлаар Монгол Улсын Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн мэдээлснээр гэрчийн хамгаалалт хүссэн өргөдлийн тоо жил бүр 15-20% өсч, 2024 онд 1,200 гаруй өргөдөл хүлээн авсан нь 2020 оны 750 өргөдлөөс 60% нэмэгдсэн байна. Энэ өсөлтийг Хууль зүйн яамны тайланд "гэмт хэргийн төвөгшил нэмэгдэж, зохион байгуулалттай гэмт хэрэгт оролцогчдын сүрдүүлэг ихэссэнтэй" холбон тайлбарлажээ. Тухайлбал, мансууруулах бодисын хэргийн гэрчүүдийн 78% нь хамгаалалт шаардсан бол хүн худалдаалах гэмт хэргийн гэрчүүдийн 85% аюултай нөхцөлд байгаа тухай статистик байна.
Б.Батзориг агсны хувьд 2025 оны 3-р сард захиргааны зөрчлийн гэрчээр өргөдөл гаргасан ч Тахарын албаны хариу өргөдөл хүлээн авахаас татгалзсан тохиолдол нь хуулийн хэрэгжилтийн дутагдлыг харууллаа. Хуульд заасан "гэрчийн амь насанд бодитой аюул" гэсэн шалгуурыг хангахын тулд гэрчийг сүрдүүлсэн нотолгоо шаарддаг ч практикт ийнхүү баримтжуулах боломж хомс байдаг. Улсын Дээд Шүүхийн 2025 оны 07 дугаар дүгнэлтэд "гэрчийн хамгаалалтын механизм нь онолын хувьд төгс ч хэрэгжилтийн шатанд хөрөнгө санхүү, хүний нөөцийн дутагдалтай тулгарч байна" гэж дүгнэсэн.
Олон улсын жишгээс харахад, гэрчийн хамгаалалтын үр дүнтэй тогтолцоо нь хууль эрх зүйн орчин, санхүүжилт, мэргэшсэн алба хаагчдын хослолыг шаарддаг. Канад улсын Гэрчийн хамгаалалтын тухай хуульд зааснаар гэрчийг нууц байранд шилжүүлэх, хувийн хамгаалагч олгох, шинэ нэр өгөх зэрэг 12 төрлийн хамгаалалтын арга хэмжээг хэрэгжүүлдэг. Монгол Улсын хувьд 2024 онд батлагдсан "Хууль сахиулах салбарын шинэчлэлийн хөтөлбөр"-т гэрчийн хамгаалалтын төвийг байгуулж, 5 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгохоор тусгасан ч одоогоор хэрэгжилт нь 40% -тай байна.
Тахарын албаны 2025 оны тайланд дурдсанаар гэрчийн хамгаалалтын хүсэлтийн 30% нь шийдвэрлэгдэлгүй хаагддаг нь хүний нөөцийн хомсдол, мэргэжлийн сургалтын дутагдалтай холбоотой. Энэ асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд "Гэрчийг хамгаалах тухай" хуулийн шинэчилсэн найруулгыг 2026 оны намрын чуулганаар хэлэлцүүлэхээр бэлтгэж байна. Уг хуулийн төсөлд гэрчийн хүсэлтийг 7 хоногийн дотор барагдуулах, хамгаалалтын төрлийг гэрчийн онцлогт нийцүүлэн сонгох, хүний эрхийн байгууллагын хяналтыг нэмэгдүүлэх зэрэг заалтууд тусгагдаад байна.Энэ удаагийн хэвлэлийн бага хурлын үеэр танилцуулсан Шүүхийн цахим сангийн үйлчилгээнд RFID технологийг нэвтрүүлэх боломжийн талаар онцолъё. "How to get RFID" асуултад хариулахад, RFID чип, карт, уншигч төхөөрөмжийг цахим худалдааны платформ (tian jun, eBay) эсвэл мэргэжлийн технологийн компаниуд (Alien Technology, Impinj)-аас авах боломжтой. "Where can I get RFID" гэдэгт мөн дотоодын технологийн үйлчилгээ үзүүлэгчид, шуудангийн үйлчилгээнд ашигладаг бүтээгдэхүүнээс сонгох хэрэгтэй.
Шүүхийн шийдвэрүүдийг аюулгүй хадгалахад "Best RFID Blocking Card" чухал үүрэгтэй. Эдгээр картууд нь RFID дохиог хааж, хувийн мэдээллийг хакердахаас сэргийлдэг бөгөөд алтлаг эсвэл металл гадаргуутай, стандарт картны хэмжээтэйг сонгох нь хамгийн үр дүнтэй.
Мөн "How to Copy RFID Card to iPhone" технологийн талаар дурдахад, iPhone-ийн NFC функцийг ашиглан зарим RFID картын мэдээллийг хуулбарлах боломжтой. Гэхдээ зөвхөн өөрийн картыг хуулбарлах, хууль ёсны зөвшөөрөлтэй байх шаардлагатай.
Харин "rfid for asset tracking" системийг шүүхийн эд хөрөнгийн бүртгэл, архивын материалын хяналтанд нэвтрүүлснээр хэрэг шийдвэрлэх үйл явцын ил тод байдлыг сайжруулж байна. Жишээлбэл, "чай" үйлдвэрлэлийн салбарт ч мөн RFID технологийг ашиглан түүхий эд, бүтээгдэхүүний гарал үүслийг хянах, хуурамч бүтээгдэхүүнээс сэргийлэх туршилтуудыг хэрэгжүүлж байна.
Ийнхүү RFID технологи нь шүүхийн цахим сангийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн хялбар байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ хууль эрх зүйн салбарт тэргүүлэх технологи болон хөгжиж байна.
Төгсгөлд хэлэхэд, Б.Батзориг агсны хэрэг нь гэрчийн хамгаалалтын эрх зүйн орчинг боловсронгуй болгох зайлшгүй шаардлагыг бодитоор харууллаа. Хууль тогтоомжийн шинэчлэл, санхүүжилтийн нэмэгдэл, мэргэшсэн алба хаагчдын бэлтгэл зэрэг цогц арга хэмжээг авснаар л гэрчийг сүрдүүлэгчдээс бүрэн хамгаалж, хуулийн үнэ цэнийг бэхжүүлэх боломжтой юм.